Piwowarstwo w Łochowie

Szczególnie w ostatnich latach co raz częściej można zetknąć się z terminem „niszowe piwowarstwo”, przeżywające rodzaj renesansu, gdyż Polacy coraz częściej sięgają nie po markowe komercyjne gatunki tego trunku lecz po lokalne piwa niszowe, nawiązując tym samym do tradycji przodków. Nasuwa się zatem myśl jak to w przeszłości było z piwowarstwem na ziemiach łochowskich. Początki były zapewne podobne jak na większości obszaru Polski. Piwowarstwo na ziemiach łochowskich, jako gałąź przemysłowa, nie miało jakichś większych zasług. Początkowo wyrobem piwa zajmowały się przeważnie karczmy będące w propinacji danego dziedzica, czy właścicieli dóbr.

Robiono też piwo w domach na własne potrzeby, o ile nie zakazywały tego przepisy dworskie. Ze względu na ponoszone straty właściciele propinacji nie zezwalali na domowy wyrób piwa. Wręcz nakazywane było mieszkańcom danych dóbr spożywanie piwa i gorzałki wyłącznie w knajpach propinacji, w której zamieszkiwali.

Na wielu okolicznych folwarkach znajdowały się browary gorzelnie, słodownie i młyny wodne. Piwo produkowane w browarach folwarcznych było rozprowadzane i sprzedawane w karczmach propinacyjnych. Niekiedy i same karczmy wyrabiały piwo, od czego odprowadzały akcyzę do dworu, na którego terenie się znajdowała lub do dzierżawcy propinacji. Dla właściciela folwarku dochód z produkcji piwa i gorzałki i propinacji dawał spore profity, szczególnie wtedy gdy przerabiano surowiec z własnych zbiorów, a zbyt na wyrób był zapewniony.

Kościół także posiadał swoje karczmy, które jako plebańskie znajdowały się obok kościołów, gdzie po niedzielnej mszy mogli się udać mieszkańcy wsi. Toczyło się w nich życie towarzyskie oraz tańce. Karczmy te wytwarzały piwo na miejscu, z czego dochód czerpał pleban. Karczma taka znajdowała się przy kościele w Komionolesie, ob. Kamionna.

Karczm w Łochowie i okolicznych folwarkach było sporo i jakby się do tego nie odnosić były one miejscem spotkań miejscowej ludności, jak i osób podróżujących, szczególnie tych karczm, które znajdowały się przy głównych traktach - tak jak ta w Łochowie. Karczma ta stała przy szosie Węgrów – Wyszków, przy wysokim na dwa metry „Czarnym Murze” oddzielającym teren dworu od wsi i części folwarcznej.

W Dobrach Baczki w 1847 r. propinacja składała się z 5 karczm, zaś w 1881 r. w dobrach tych były trzy karczmy: w Baczkach, która należała do właściciela Baczek, Dominika Kowalskiego,  w Łojewie i Wymysłach, należące do Łaniewskiego.

W 1835 r. do Dóbr Łochowskich należały wsie Budziska, Laski i wieś Łochów, która posiadała rozległe zabudowania folwarczne w tym, browar, słodownię i karczmę wielką przy trakcie węgrowskim. (Taki sam układ zabudowy był w folwarku Laski.) Browar ten produkował piwo zwyczajne, tak zwane szlacheckie, czy zbytkowe. W posiadaniu Medarda Downarowicza był do 1877 r. Ówczesny właściciel Łochowa postanowił wybudować dla córki i jej męża nowy folwark „za torami” w kierunku wsi Budziska. Folwark nazwano od jej imienia - Stefanin, co miało też cel ekonomiczny, ponieważ dobra Łochowskie zostały podzielone drogą żelazna z Warszawy, w kierunku na Białystok, w wyniku czego znaczna część terenów rolnych znalazła się za torami. Przy folwarku powstał browar, gorzelnia, które zostały przeniesione z folwarku przy pałacu. Znajdował się tam też spora karczma.

Następnie 31 stycznia 1882 r. Dobra Łochowskie nabył Zdzisław hr. Zamojski. Pod nowym już właścicielem browar łochowski działał do 1902 r., kiedy to został przerobiony na gorzelnię. Można by powiedzieć, że z początkiem XX w. skończyło się piwowarstwo w Łochowie. Kiedy Zamoyskiemu spłonął „stary” budynek browarniano-gorzelniczy  nową gorzelnie wybudowano w 1928 r. w nowym miejscu - na pograniczu z Budziskami, przy szosie wyszkowskiej, której budynki stoją do dziś.

Trzeba też zaznaczyć, że w Łochowie, znajdował się Hurtowy Skład Piwa - własność Enocha Słowatyckiego, który posiadał także połączenie telefoniczne pod numerem 14. Z tego co wiadomo skład ten działał w latach 1926-30. W 1930 r. właścicielem składu piwa był starozakonny Czerwonogóra. Ze składu tego  zachowała się etykieta  z browaru w Ostrowi Mazowieckiej.

W Łochowie, swój skład posiadał również największy producent piwa w Warszawie, Zjednoczone Browary Warszawskie p. f. Habrbusch i Schiele S.A. przy ul. Grzybowskiej 58. Działał on pod nazwą Bierverlag Haberbusch i Schiele, Sodawasserfabrik, Stanisław Borzym, Łochów - Wymysły, tel. 21. Skład ten działał jeszcze w 1939 r.

Do Łochowa sprowadzano także piwo z browaru z Dóbr Kołodziąskich (koło Sadownego), które należały do Zygmunta hr. Zamojskiego. Sprowadzano również ze sławnego browaru w Ostrowi Mazowieckiej należącego do Bengelsdorfa, później B-ci Tejtel, z Wyszkowa - browar Szymońskich, z Łomżycy - browar Krauzego później Feliksa Tylińskiego oraz ze sławnego browaru Drozdowskiego Lutosławskich (k. Łomży), nie pomijając licznych browarów warszawskich. Po wybudowaniu drogi kolei żelaznej, różnorodność sprowadzanego piwa została znacząco urozmaicona i pochodziła z nowych odleglejszych kierunków m.in. z browarów białostockich.

Po II wojnie światowej w okolicach Łochowa pozostał jedynie browar Wyszkowski. Działały także rozlewnie w Jadowie i Stoczku - rozlewające piwo z Browaru Warszawskiego.

Leon Kaczmarski

 

 
Michal Krupa