Jerzyska 2017 – inscenizacja

Również i w tym roku obchodzić będziemy kolejną już rocznicę boju w lesie pod Jerzyskami, stoczonego w połowie sierpnia 1944 roku. Tym razem ubogaceniem obchodów będzie „Inscenizacja bitwy pod Jerzyskami”, której organizacji podjął się MiGOK w Łochowie w ramach projektu Lokalnej Grupy Działania Bądźmy Razem.

Tegoroczne obchody, podobnie jak i z roku poprzedniego organizowane są przez włodarzy Gminy Łochów, wiwatowy Związek Armii Krajowej i Nadleśnictwo Łochów. Patronat Honorowy objęła Wicemarszałek Senatu RP p. Maria Koc.

Przez całe lata w PRL pamięć o boju pod Jerzyskami była skrywana. Ówczesne władze nie zezwalały na pielęgnowanie walki zbrojnej prowadzonej przez żołnierzy Armii Krajowej a już szczególnie żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, czy ruchu Wolność i Niezawisłość.

Dziwnym zbiegiem okoliczności, w stanie wojennym, odnośnie boju pod Jerzyskami za sprawą środowiska kombatanckiego POS „Jerzyki” coś drgnęło, ale trzeba było około 34 lat, by oficjalnie, przy pomniku upamiętniającym czyn niezłomnych, mówić o prawdziwym przebiegu wydarzeń.

JERZYSKA ’44

- w dniach 13-15 sierpnia 1944 roku, w lasach Puszczy Kamienieckiej, w czworokącie: Jerzyska - Burakowskie - Gwizdały - Łazy miała miejsce nierówna walka 1 kompanii 32 pułku piechoty Armii Krajowej i w jej składzie oddziału Narodowych Sił Zbrojnych z Wołomina z przeważającymi siłami niemieckiej 7 Dywizji Piechoty;

- nieco wcześniej, bo 6 sierpnia, po zakończeniu Akcji „Burza” w Wołominie oddziały AK zostały rozformowane. Pozostała tylko radzymińska 1 kompania 32 pp AK, którą dowodził kawalerzysta ppor. Kajetan Fijałkowski ps. „Rafał”. W okolicy Czubajowizny dołączył do niej wołomiński pluton NSZ pod dowództwem Telesfora Badetki ps. „Wiktor”;

- 10 sierpnia oddział z okolic Radzymina wyruszył do Lasów Łochowskich, marszrutą przez Wólkę Kozłowską, Jarzębią Łąkę, Tryce i spaloną przez Niemców wieś Podgać. Rzekę Liwiec przekroczył w okolicy Strachowa, skąd dotarł w okolice leśniczówki Gwizdały. Na teren obozowiska partyzantów wjechali konno dwaj wyżsi oficerowie Wermachtu, którzy ponoszą śmierć. Niemcy zorganizowali obławę. Oddział ostrzeliwując się, wycofał się w kierunku wsi Burakowskie. W trakcie walk padają pierwsi zabici i ranni. Wśród rannych był m.in. Telesfor Badetko,  który musiał odłączyć się od oddziału;

- 13-14 sierpnia Kompania nieatakowana, weszła głębiej w las i zmieniła kierunek na Łazy. Rankiem ponownie została zaatakowana. Cały dzień kluczyła w trójkącie miejscowości: Łazy - Kaczeniec - Jerzyska. Wieczorna narada dowództwa zakończyła się decyzją o podziale kompanii na trzy samodzielne pododdziały: pierwszy - około 25 żołnierzy „Rafała” Kajetana Fijałkowskiego, który odszedł na północ w kierunku Bugu na Wywłokę; drugi - NN (zastępca „Wiktora” Telesfora) odszedł w kierunku północno-zachodnim na Kamieńczyk; trzeci – ppor. „Zawiszy” (NN, ze sztabu kompanii), około 50 żołnierzy, w tym ok. 20 z radzymińskiej kompanii AK, ok. 20 z NSZ i kilku radzieckich czołgistów, odszedł w kierunku Jerzysk. Stąd Niemcy przypuścili atak. „Zawisza” postanowił się bronić w głębokim rowie melioracyjnym;

- wczesnym rankiem 15 sierpnia rozpoczęło się niemieckie natarcie, po obu stronach padają zabici i ranni. Tylko nielicznym udało się przeżyć. Z oddziału „Zawiszy” ocalało jedynie 7 żołnierzy. Kilku żołnierzy NSZ z Wołomina zostało wziętych przez Niemców do niewoli. Po przesłuchaniach i torturach w leśniczówce Jerzyska zostali rozstrzelani. Ich ciała po wojnie ekshumowano i przewieziono do Wołomina, gdzie zostali pochowani.

- we wrześniu 1982 roku w Jerzyskach, z inicjatywy środowiska kombatanckiego Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” powstał pomnik upamiętniający stoczony bój. 

Powyższe opracowanie zostało dokonane przez Mirosława Widlickiego i Jarosława Stryjka na podstawie dostępnych im dokumentów Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz Wojskowego Instytutu Historycznego Akademii Obrony Narodowej. 

73 rocznicę boju w lesie pod Jerzyskami obchodzić będziemy 20 sierpnia w niedzielę, początek 11.20. Polową Mszę św. poprowadzi JE ks. bp (senior) dr Antoni Pacyfik Dydycz. Tradycyjnie już: Apel Poległych, składanie wieńców pod pomnikiem, spotkanie na polanie „Pod Dębami” we wsi Jerzyska (pod lasem), z tradycyjną grochówką i inscenizacja bitwy pod Jerzyskami. Zapraszamy.

                R

 
Michal Krupa